توان تولید سنگ در کشور

تولید سنگ

تولید سنگ ساختمانی: کشورما ایران در برگیرنده ی منابع ومعادن بسیار زیادی از سنگ می باشد که این امر ایران را در صادرکنندگان سنگ ساختمانی برمیشمرد.دراین مطلب به ظرفیت های این کشور می پردازیم.

بخش معادن

میزان ذخائر ایران در بخش سنگهای تزئینی شامل سنگهای تراورتن، مرمر، مرمریت، سنگ چینی و گرانیت بسیار قابل توجه می باشد و ذخائر شناخته شده این نوع از سنگها بر اساس اطلاعات تا پایان سال ۱۳۸۳، حدود ۱۷۵۰ میلیون تن برآورد شده است. به تفکیک، میزان ذخائر این نوع سنگها عبارت است از : تراورتن ۱۸۰ میلیون تن، مرمر ۱۰ میلیون تن، مرمریت ۹۴۵ میلیون تن، سنگ چینی ۲۵۹ میلیون تن و سنگ گرانیت ۳۵۵ میلیون تن .
سهم ذخائر قطعی این سنگها در کشور به ترتیب ۱۰ ، ۱ ، ۵۴، ۱۵ و ۲۰ درصد محاسبه می شود که در این صورت سنگهای مرمریت، گرانیت و سنگ چینی به ترتیب از بیشترین سهم برخوردار بوده و در مجموع ۸۹ درصد از کل سنگهای تزئینی را تشکیل می دهند. لازم بذکر است که بر اساس آخرین اطلاعات برآورد شده ، سنگهای تزئینی در مجموع ۳/۶ درصد از کل میزان ذخائر مواد معدنی کشور را تشکیل می دهد که در این میان سهم سنگهای مرمریت، گرانیت، چینی، تراورتن و مرمر به ترتیب ۴/۳، ۳/۱، ۹/۰، ۶/۰ و ۰۴/۰ درصد می باشد.

لازم بذکر است که از نظر پراکندگی جغرافیایی ذخائر سنگهای تزئینی و نما، اختلاف قابل توجهی بین استانهای مختلف کشور وجود دارد به طوریکه ۵ استان اصفهان، خراسان، فارس، کردستان و آذربایجان شرقی در مجموع ۶۹ درصد از ذخائر شناخته شده سال ۸۳ در بخش سنگهای تزئینی و نما را تشکیل می دهند و هر کدام از این استانها به ترتیب سهم ۴/۳۱، ۷/۱۵، ۱/۸، ۱/۷ و ۸/۶ درصدی از کل ذخائر سنگهای تزئینی را شامل می شوند.

 

معادن سنگ مرمریت

با توجه به اطلاعات موجود، تا پایان سال ۱۳۸۳، ۳۷۵ معدن سنگ مرمریت وجود دارد که ۷۹ درصد فعال (۲۹۶ معدن) ، ۱۵ درصد متوقف یا فصلی (۵۷ معدن) ، و مابقی آنها (۲۲معدن) در حال تجهیز می باشد. درمجموع ۷۵ درصد این معادن به شکل خصوصی، ۲۴ درصد تعاونی و یک درصد دولتی اداره می شوند و حدود ۵۱۴۴ نفر در این معادن مشغول به کار می باشند .
از نظر پراکندگی جغرافیایی استانهای اصفهان، خراسان، کرمانشاه و فارس دارای بیشترین ذخائر معدنی مرمریت می باشند. بر اساس اطلاعات سال ۱۳۸۳ این چهار استان به ترتیب ۴۳، ۱۵ ، ۱۰ و ۹ درصد و در مجموع ۷۷ درصد از ذخائر شناخته شده این ماده معدنی را در اختیار دارند.

معادن سنگ گرانیت

همانطور که گفته شد این نوع معادن پس از معادن مرمریت، با در اختیار داشتن حدود ۲۰ درصد از کل ذخائر برآوردی سنگهای تزئینی در رده دوم قرار دارند. در مجموع ۳۱۴ معدن گرانیت در کشور وجود دارد که ۷۹ درصد آنها فعال (۲۴۹ معدن)، ۱۶ درصد متوقف یا فصلی (۵۰ معدن) و ۵ درصد (۱۵ معدن) در حال تجهیز می باشند. در مجموع حدود ۸۹ درصد معدن گرانیتی به شکل خصوصی و ۱۱ درصد به صورت تعاونی اداره می شوند.
در بین استانهای کشور، استانهای مازندران، خراسان، زنجان، قزوین و اصفهان به ترتیب با در اختیار داشتن ۳۳، ۳۰، ۷، ۷ و ۶ درصد بیشترین ذخائر شناخته شده گرانیت را دارا می باشند.

معادن سنگ چینی

حدود ۱۵ درصد از کل ذخائر سنگهای تزئینی کشور را تشکیل داده و در مجموع ۱۶۵ معدن سنگ چینی در کشور وجود دارد که ۸۷ درصد (۱۴۳ معدن) فعال، ۱۲ درصد (۲۰ معدن) متوقف یا فصلی و یک درصد در حال تجهیز می باشد. سهم بخش خصوصی، تعاونی و دولتی در اداره این معادن به ترتیب ۶۷، ۳۰ و ۳ درصد می باشد و در مجموع ۴۷۹۸ نفر در این معادن مشغول به کار می باشند.از نظر پراکندگی جغرافیایی، اغلب معادن سنگ چینی در استانهای اصفهان، کردستان، فارس و کرمان قرار دارند. به طوریکه بر اساس آخرین آمار به ترتیب ۳۲، ۳۱، ۱۰ و ۶ درصد و در مجموع ۷۹ درصد از معادن سنگ چینی در استانهای مذکور واقع شده اند.تولید سنگ ساختمانی

 

معادن سنگ تراورتن

در حال حاضر ۱۴۷ معدن سنگ از نوع تراورتن در کشور وجود دارد که از این میزان ۷۶ درصد فعال (۱۱۲ معدن)، ۱۶ درصد متوقف یا فصلی (۲۳ معدن) و ۸ درصد (۱۲معدن) در حال تجهیز می باشند. از دیدگاه نوع مالکیت،سهم بخش خصوصی، تعاونی و دولتی به ترتیب ۶۹، ۲۶ و ۵ درصد می باشد و در مجموع دارای ۱۷۴۸ نیروی کار می باشند.
عمده ترین استانهای کشور از نظر ذخائر شناخته شده تراورتن، استانهای اصفهان ، آذربایجان شرقی و مرکزی می باشند که به ترتیب ۴۴، ۳۹ و ۱۰ درصد و در مجموع ۹۳ درصد از معادن، این ماده معدنی را در اختیار دارند.

 

معادن سنگ مرمر

این معادن در بین معادن سنگهای تزئینی دارای کمترین ذخائر می باشد و در مجموع ۵۸ معدن سنگ مرمر در کشور وجود دارد که از این تعداد ۹۰ درصد فعال ( ۵۲ معدن)، ۹ درصد متوقف ( ۵ معدن) و کمتر از یک درصد (یک معدن)در حال تجهیز می باشد. از دیدگاه مالکیتی سهم بخش خصوصی، تعاونی و دولتی به ترتیب ۷۴، ۲۳ و ۳ درصد می باشد و در مجموع دارای ۷۶۸ پرسنل می باشند.
معادن سنگ مرمر کشور عمدتاً در استانهای خراسان و آذربایجان شرقی متمرکز شده است. بر اساس آخرین آمار و اطلاعات در سال ۱۳۸۳ حدود ۸۹ و ۵ درصد و در مجموع ۹۳ درصد معادن سنگ مرمر کشور در این دو استان قرار گرفته است.تولید سنگ ساختمانی

بخش استخراج

در سال ۱۳۸۳ میزان استخراج از معادن سنگ مرمریت نسبت به سال ۸۲ تغییر محسوسی نداشته و از ۹۰۱/۳ میلیون تن استخراج معادن مرمریت کشور، استانهای اصفهان، فارس و خراسان رضوی و شمالی با ۳۲، ۲۶ و ۱۲ درصد ، بیشترین میزان استخراج مرمریت را به خود اختصاص داده اند.
در این سال میزان استخراج از معادن گرانیت نسبت به سال ۱۳۸۲ درحدود ۱۱درصد افزایش یافته و از ۹۲۷ هزار تن گرانیت استخراج شده، بیشترین سهم را استانهای اصفهان، آذربایجان غربی، همدان به ترتیب با ۱۵، ۱۴ و۱۴ درصد داشته اند.
در سال ۸۳ میزان استخراج از معادن سنگ چینی نسبت به سال ماقبل حدود ۳ درصد کاهش یافته و از مجموع ۱۳۵/۵ میلیون تن استخراج از معادن سنگ چینی، به ترتیب ۳۳، ۲۸ و ۲۳ درصد آن از استانهای فارس، اصفهان و لرستان انجام شده است.
از مجموع ۱۰۳ هزار تن استخراج از معادن سنگ مرمر در سال ۱۳۸۳، به ترتیب ۲۲، ۲۰ و ۱۵ درصد از معادن مرمر استانهای کرمان، آذربایجان شرقی و خراسان رضوی و شمالی صورت گرفته و کل میزان استخراج از این معادن حدود ۷ درصد رشد داشته است.
در بین معادن سنگهای تزئینی، بیشترین میزان رشد استخراج سالهای اخیر از معادن سنگ تراورتن صورت گرفته و این رقم در سال ۱۳۸۳ حدود ۴۰ درصد بوده است. در این سال مجموعاً ۳۱۲/۱ تن از ذخائر معادن تراورتن استخراج شده که استانهای مرکزی، اصفهان و آذربایجان شرقی به ترتیب تأمین کننده ۶۴، ۱۹ و ۸ درصد بوده اند.تولید سنگ ساختمانی

 

بخش فرآوری

 

علی رغم اینکه ایران در هنر سنگ کاری قدمت ۷ هزار ساله دارد و حرفه سنگ تراشی بر پایه این هنر از سابقه طولانی برخوردار می باشد، مع ذلک صنعت سنگبری آن از پیشینه چندانی برخوردار نمی باشد. در حال حاضر، تعداد کارگاهها و کارخانجات فرآوری سنگ تزئینی در ایران حدود ۵۰۰۰ واحد می باشد که قسمت عمده ای از آنها قدیمی بوده و از ماشین آلات و تجهیزات کهنه استفاده می کنند. در سالهای اخیر و در پی اجرای سیاستهای توسعه صادرات محصولات غیرنفتی، به موازات تجهیز معادن، به صنعت فرآوری سنگ نیز توجهاتی شده و حتی کارخانجاتی در مجاورت معادن احداث گردیده اند و به منظور استفاده بهینه از سنگ و جلوگیری از حمل بار (به دلیل هزینه بالای حمل و نقل)، مطابق سیاستهای وزارت صنایع و معادن، در کنار معدن سنگ مجوز احداث واحدهای سنگبری پیشرفته با ظرفیتهای۱۰۰، ۱۵۰ و ۲۰۰ هزار مترمربع یا بیشتر داده شده است.
بر اساس اطلاعات موجود در مرکز آمار وزارت صنایع و معادن(۱۳۸۴) ، بالغ بر ۵۰۰۰ واحد فرآوری سنگ در کشور مشغول به فعالیت می باشند که از این میزان ۲۷۴۴ واحد آن دارای پروانه تأسیس یا بهره برداری این وزارت می باشند و بیش از ۲۲۰۰ واحد فاقد این پروانه بوده و صرفاً دارای کارت شناسایی می باشند. واحدهای مزبور عمدتاً کارگاههای کوچکی هستند که در داخل و یا حواشی شهرها به صورت پراکنده مشغول به کار می باشند و در برنامه انتقال به مناطق مشخص و شهرکهای صنعتی خارج از شهر قرار دارند و تا زمانی که این انتقال صورت نگیرد،نمی توانند پروانه بهره برداری از وزارت صنایع را دریافت دارند. این کارگاهها معمولاً تولیداتشان را به صورت سنتی انجام داده و آشنایی لازم با استانداردهای موجود و اوضاع بازار جهانی را ندارند.تولید سنگ ساختمانی

 

واحدهای فعال فرآوری سنگ

تعداد واحد تولیدی

تا پایان هشت ماهه اول سال ۱۳۸۴ حدود ۲۷۴۴ واحد تولیدی فعال در بخش فرآوری سنگ دارای پروانه بهره برداری بوده اند. در استانهای اصفهان، لرستان و تهران به ترتیب ۷۹۷، ۳۴۴ و ۲۶۶ واحد فعال در زمینه فرآوری سنگ وجود داشته که به ترتیب ۲۹، ۱۳ و ۱۰ درصد و در مجموع ۵۲ درصد کل واحدهای تولیدی فعال در این سه استان قرار داشته است.تولید سنگ ساختمانی

میزان اشتغال

یافته های تحقیق نشان می دهد که در مجموع ۲۷۴۴ واحد تولیدی، حدود ۳۲۱۳۰ نفر نیروی انسانی وجود دارد که در نتیجه متوسط نیروی کار به کار گرفته شده در هر واحد ۱۲ نفر می باشد. بیشترین نیروی کار بخش فرآوری سنگ در استانهای اصفهان، لرستان و تهران قرار دارد. نیروی کار این استانها به ترتیب ۲۷، ۱۳ و۱۰ درصد و در مجموع ۵۰ درصد کل نیروی کار واحدهای فرآوری سنگ در کشور را تشکیل می دهد.تولید سنگ ساختمانی

سرمایه ثابت
در مجموع سرمایه ثابت واحدهای فعال در بخش فرآوری سنگ ۳۱۸۷۸۶۳ میلیون ریال برآورد شده که استانهای اصفهان، تهران و لرستان به ترتیب با در اختیار داشتن ۲۵، ۱۴ و ۱۲ درصد و در مجموع ۵۱ درصد، بیشترین سرمایه ثابت را دارا می باشند.تولید سنگ ساختمانی

ظرفیت تولید
مجموع ظرفیت اسمی تولید واحدهای فعال در بخش فرآوری سنگ حدود ۹/۵۸ میلیون مترمربع محاسبه شده، در نتیجه هر واحد تولیدی کشور به طور متوسط دارای ظرفیت حدود ۲۱۴۵۰ مترمربع می باشد. سه استان اصفهان، لرستان و تهران با در اختیار داشتن ۹/۱۷، ۹/۷ و ۴/۵ میلیون مترمربع به ترتیب ۳۱، ۱۳ و ۹ درصد و در مجموع ۵۳ درصد کل ظرفیت تولید در این سه استان قرار داشته است.
در ادامه مطالعات به منظور دیدگاهی کلی از چگونگی وضعیت ایران از لحاظ پتانسیلهای سنگ ساختمانی ، اقدام به تهیه نقشه ای از پراکندگی معادن مصالح ساختمانی بر اساس داده های موجود تا پایان سال ۱۳۸۳ شدکه در تصویر۱-۱ آمده است

واحدهای در دست بهره برداری فرآوری سنگ:

طبق اطلاعات موجود در مرکز آمار وزارت صنایع و معادن تا پایان ۱۳۸۴ ، ۳۸۸۷ مورد پروانه احداث واحد فرآوری سنگ صادر شده و در دست بهره برداری می باشند. اطلاعات این واحدها از نظر ظرفیت، اشتغال و سرمایه ثابت نشان می دهد که بیشترین واحد در دست بهره برداری در استانهای اصفهان، مرکزی و فارس قرار دارند. در این استانها به ترتیب ۱۱۳۷، ۷۲۸ و ۴۷۹ واحد فرآوری سنگ در دست بهره برداری قرار دارد که حدود ۲۹، ۱۹ و ۱۲ درصد از کل واحدها را شامل می شود. مجموع کل اشتغال پیش بینی شده در این واحدها ۶۹۴۶۱ نفر می باشد و حدود ۱۹۲ میلیون مترمربع ظرفیت تولید پیش بینی شده است.
در ضمن میانگین تعداد اشتغال ، سرمایه و ظرفیت هر واحد در دست بهره برداری فرآوری سنگ به ترتیب ۱۸ نفر، ۵۹۱۰ میلیون ریال و ۴۹۵۰۹ مترمربع می باشد